پرسش:

می‌‌خواهم راجع به کتاب عهد عتیق و میزان قابل استناد بودن مطالب آن، نظر شما را بدانم.

پاسخ:

برای اطلاع از میزان اعتبار کتاب عهد قدیم، قسمتی از مطالبی را که درباره این کتاب در دائرة المعارف آمده است، بیان می‌کنیم:

عهد عتیق (عهد قدیم) میثاق خداوند با یهودیان به شرحی که در کتاب مقدس آمده، می‌باشد. این کتاب دارای مطالبی از قبیل: مفاد شریعت حضرت موسی‌«ع»، مطالب تاریخی، پیشگوئی‌ها، اشعار و نوشته‌های دیگر یهودیان، که مربوط به قبل از تولد حضرت عیسی علیه السلام است، می‌باشد. عهد عتیق، قدیمی ترین قسمت کتاب مقدس می‌باشد و خود از چند کتاب مستقل تشکیل شده است که در یک تقسیم بندی، مطالب این کتاب‌ها را می‌توان به سه قسمت تقسیم کرد:

1- شریعت موسی.       2- انبیاء.         3- مکتوبات مقدس.

تعداد و ترتیب کتاب‌های عهد قدیم بر حسب روایات مختلف متفاوت است.[1]

کتاب‌های عهد قدیم بین سال‌های 1000 قبل از میلاد و 100 قبل از میلاد نوشته شده است. و کتاب‌های قانونی یهود (قانون مقدس) در حدود 100 سال بعد از میلاد مشخص بوده است ولی هیچیک از این کتاب ها، به صورت اولیه به دست ما نرسیده است. قدیمی ترین نسخه از یکی از کتاب‌های عهد قدیم، نسخه کتاب اشعیا است که در سال 1947 در طومارهای «بحرالمیت» کشف شد. پس از ظهور مسیحیت و استیلای رومیان در سال 75 (بعد از میلاد) بر بیت المقدس، تحولات عظیمی در یهودیت روی داد که احتمالا یکی از آنها تثبیت متن کتاب عهد قدیم بود که به زعم بعضی، در حدود 132 بعد از میلاد صورت گرفت.

بهر حال، در طی 4 قرن بعد از این زمان کار متن کتاب عهد قدیم در دست کاتبان بود که نوشتن می‌دانستند و بعدها معلمین رسمی شریعت موسی «ع»، بر اساس کتاب عهد قدیم گردیدند. کاتبان تصرفاتی در متن عهد قدیم می‌کردند. تثبیت متن کتاب عهد قدیم بوسیله اصحاب مسوره بعمل آمد که بین قرون ششم میلادی و دهم میلادی می‌زیستند. متنی که «ابوسعید هارون ابن موسی ابن اشیر» فراهم کرد، پس از اظهار نظر «موسی ابن میمون» درباره آن، در قرن دوازده میلادی عنوان معتبرترین متن کتاب عهد قدیم را یافت.

درباره منابع و مآخذ کتاب مقدس، بیش از هر مأخذ دیگر تحقیق شده است و در هر مورد مسائل و مشکلات متعددی باقی است.

تعیین تاریخ وقایع قسمت‌های مختلف عهد قدیم، دشواری‌های فراوان دارد. در گاهشماری جیمز آشر، که زمانی شهرت فراوان داشت، تاریخ آفرینش، سال 4004 قبل از میلاد قرار داده شده است.

نقد برین (نقد از جنبه ادبی و تاریخی)، اواسط قرن 19 میلادی، روایات مربوط به کتاب مقدس و متن آن و حتی باور کردن بدون مندرجات آن را سخت مورد حمله قرار داد، این حملات مخصوصا در مورد کتاب هایی از عهد قدیم که معروف به «کتب تاریخی» است شدیدتر بود. در آغاز قرن حاضر با کشفیات باستان شناختی که تا حدی حوادث مندرج در آن کتابها را تایید می‌کند، آن حالت انتقادی تخفیف یافته است. در قرن 9 میلادی قبل از میلاد مسیح، مؤلفی در ممکلت یهودا که منتقدین او را «یهودیست» نامیده‌اند، تاریخ عالم و عبرانیان را تا زمان داود تالیف کرد، در قرن بعد مورخی بنام «الوهیست»، از مملکت شمالی اسرائیل تاریخی تدوین کرد. این دو تاریخ را مردی از سرزمین یهود، کمی پس از انقراض مملکت شمالی، با  یکدیگر ترکیب کرد و اسفار پیدایش، خروج، اعداد، یوشع، داوران و اول و دوم سموئیل از آن فراهم شد. به رای منتقدین، قسمت اعظم عهد قدیم اولیه، همین تالیف ترکیبی بوده است و قابل اعتماد نیست، زیرا چیزی جز تحریر مجدد یا تغییر ترتیب روایات کهن نمی‌باشد. تألیف سفر تثنیه را منتقدین از قرن 7 میلادی قبل از میلاد مسیح، می‌دانند و معتقدند که تالیف آن به منظور تهیه قانونی مکتوب برای مردم بوده است.

تالیف لاویان را اندکی پس از سال 570 قبل از میلاد، به وسیله مردی که از حزقیال الهام گرفته است می‌دانند.

به نظر منتقدین افراطی، یکی از منابع اصلی نخستین شش سفر عهد قدیم، مجموعه ای بوده است از روایات تاریخی و احکام شرعی که آن را «قانون نامه کاهنان» نامیده اند، و آثارش در شش سفر اول (مخصوصا در سفر اعداد) مشهود است.

تواریخ ایام، عذرا و نحیما را منتقدین اصلا تاریخ نمی‌دانند. بلکه گزارش اخلاقی درازی از قوم یهود می‌شمارند که در آن پاداش نیکی و کیفر بدی نشان داده شده است. زمان مولف این چهار کتاب، که او را «وقایع نگار» خوانده اند، قرن چهارم قبل از میلاد قرار داده اند.[2]

بنابراین از آنچه بیان شد میزان اعتبار کتاب عهد قدیم روشن می‌شود. البته باید توجه داشت که در بین یهودیان و مسیحیان، کتاب‌های عهدین (عهد جدید و عهد قدیم) به عنوان کتاب مقدس مطرح هستند نه به عنوان کتاب آسمانی، و این نکته بسیار حایز اهمیت است که حتی خود پیروان این کتب هم اعتراف دارند این کتاب ها آسمانی، و وحی الهی نیست بلکه نوشته‌های بشری است، بر خلاف قرآن مجید که تمامی آن، کلام آسمانی پروردگار متعال است.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - مصاحب، غلامحسین، دایرة المعارف فارسی، جلد دوم، بخش اول، ص 1876.

[2]- همان، ص 1788.

نام :  (ضروری)  ایمیل :   (ضروری)  متن نظر :   (ضروری)  کد امنیتی :